Τα συνδικάτα στην σύγχρονη εποχή

Διεθνή | Ιστορία (γενική) | Γνώμη / Ανάλυση Thursday March 06, 2008 10:34 by Γιάννης Ταμτάκος

Απόσπασμα κειμένου του Γ.Ταμτάκου

[Β’ μέρος από κείμενο με τον τίτλο Το συνδικαλιστικό κίνημα ιστορικά].

Όπως είδαμε στο πρώτο μέρος της αφήγησής μας, τα συνδικάτα στην πρώτη περίοδο της πάλης των τάξεων έπαιζαν έναν ρόλο προοδευτικό, έστω στις άμεσες οικονομικές διεκδικήσεις, κατά της εκμετάλλευσης της μισθωτής δουλείας. Βλέποντας όμως η άρχουσα τάξη την συγκεντρωτική τους δύναμη και το ρόλο που έπαιζαν αυτές οι οργανώσεις, η άρχουσα τάξη προσπάθησε και κατάφερε να τις εντάξει στο μηχανισμό της, στο. κράτος, έτσι ώστε να αποτελέσει συστατικό μέρος της κοινωνίας της.

Με την κήρυξη της δικτατορίας του Μεταξά όλα τα συνδικάτα διαλύθηκαν, τα δε συνδικαλιστικά στοιχεία στη Θεσσαλονίκη συνελήφθησαν και εξορίστηκαν από τις Επιτροπές Ασφαλείας. Το εργατικό μέτωπο των εργαζομένων κατέρρευσε, η δικτατορία παρουσιάστηκε ως «φιλεργατική» και «φιλο-αγροτική» με «πρώτο εργάτη και πρώτο αγρότη» τον πρώην άνθρωπο ...Ιωάννη Μεταξά. Η δικτατορία δημιούργησε δικό της συνδικαλιστικό επιτελείο όπως κάθε εξουσία δυτικού ή ανατολικού τύπου, με υπουργό εργασίας το Δημητράτο, παλιό ρεφορμιστή εργατοπατέρα. Έκαναν νέες συλλογικές συμβάσεις με μεροκάματα πείνας με αποτέλεσμα τα αφεντικά της εργοδοσίας να απολύουν τους εργάτες που είχαν κερδίσει υψηλότερα ημερομίσθια με τους αγώνες τους και να τους επαναπροσλαμβάνουν με τα χαμηλά της συλλογικής σύμβασης. Ο δε υπουργός Μανιαδάκης, πρώην εργολάβος δημοσίων έργων (κατασκευής δρόμων) στην Μακεδονία, χρησιμοποιώντας δικούς του ως μεσάζοντες, πλήρωνε ημερομίσθια χαμηλότερα από την συλλογική σύμβαση σε κάποιους χωρικούς που προσελάμβανε ως εργάτες, εξασφαλίζοντας όμως την υπογραφή τους κάτω από την συλλογική σύμβαση. Για να μην «αδικήσουμε» όμως τη δικτατορία, έβαλε σε λειτουργία το ΙΚΑ που είχαν διεκδικήσει πολύ πριν από την δικτατορία οι εργατικοί αγώνες στην Ελλάδα. Οι εργαζόμενοι στην Ευρώπη το είχαν πετύχει προ πολλού. Στην Ελλάδα λειτούργησε με τους πιο εξευτελιστικούς όρους, όπως εξηγήσαμε στο Α’ μέρος.

Η εμπειρία απέδειξε στη σύγχρονη εποχή ότι τα σημερινά συνδικάτα μετασχηματίστηκαν στις καπιταλιστικές χώρες σε εμπόδιο για την απελευθέρωση των εργαζομένων [...] Οι ερ¬γαζόμενοι κατάλαβαν ότι ο καλύτερος τρόπος οργάνωσης των εργατών είναι το σύστημα των εργατικών συμβουλίων στους μαζικούς τόπους παραγωγής με εκλεγμένους και κάθε στιγμή ανακλητούς αντιπροσώπους απ’ όλες τις τάσεις των εργαζομένων.

Έτσι [...] ανοίγει ο δρόμος για την απελευθέρωση της ανθρωπότητας από την μισθωτή εργασία, για μια κοινωνία χω¬ρίς βδέλλες και παράσιτα. [...] Ο τύπος των εργατικών συμβουλίων βρίσκεται σε αντίθεση με το μαρξολενινιστικό τρόπο οργάνωσης, που είναι αντανάκλαση των αστικών μορφών ορ¬γάνωσης και συντηρεί το κατεστημένο της σημερινής αστικής κοινωνίας, Οι εργάτες, με τους μερικούς τους αγώνες και τους αγώνες για την προσωρινή λύση των άμεσων προβλημάτων τους πρέπει να συνειδητοποιούν κάθε τόσο πως μόνον η αυτόνομη οργάνωση των ίδιων των παραγωγών σε σοσιαλιστική βάση πρέπει να είναι ο τελικός τους στόχος.

Η εργοδοσία, για να καλύψει τον παρασιτικό της ρόλο στην παραγωγή, για να δείξει πως οι εργάτες είναι ανίκανοι να διευθύνουν την παραγωγική διαδικασία, εφαρμόζουν τις λεγόμενες suggestions, τις επ’ αμοιβή υποδείξεις των εργατών, όπως στην General Motors. Στην ανικανότητα των εργατών να διευθύνουν την παραγωγή πίστευαν και οι λενινοτροτσκιστές στην Ρωσία μετά την επανάσταση: διαβάστε, π.χ. την μπροσούρα του Τρότσκι Νέα Πορεία, όπου λέει πως μόνον οι ειδικοί της βιομηχανίας είναι ικανοί να διευθύνουν την παραγωγή «[...] κι όχι οι ανεύθυνες εργατικές επιτροπές όπου οι εργάτες θα ρίχνουν τα σφάλματα ο ένας στον άλλον». Μιλούν δηλαδή μόνον για «εργατικό έλεγχο».

Ο Anton Pannekoek λέει: «Τα εργατικά συμβούλια θα είναι η φυσική οργανωτική μορφή της ανθρωπότητας στη φάση μετάβασης από τον καπιταλισμό σε μια ελεύθερη κοινωνία. Δεν θα είναι βέβαια αιώνια. Όταν η συλλογική ζωή και η εργασία θα έχουν ξαναγίνει φυσικές και η ανθρωπότητα θα ελέγχει την ανάπτυξη της, η περίοδος της ανάγκης θα μετασχηματιστεί σε περίοδο ελευθερίας και οι αυστηροί κανόνες, που είναι απαραίτητοι για την οργάνωση της εργασίας, θα εξαλειφθούν». [...]

Οι ρίζες των εργατικών συμβουλίων ανάγονται στα 1871, και αναπτύσσονται στα γεγονότα του 1905. Η παράδοση αυτή πρέπει να συνεχιστεί. Η τελική απόφαση του Συνεδρίου των Ηνωμένων Συνδικάτων στην Πάρμα, το Δεκέμβριο του 1919, έλεγε:

«Το συνέδριο χαιρετίζει κάθε βήμα του προλεταριάτου προς τα εμπρός και κάθε βήμα των πολιτικών δυνάμεων προς την αληθινή ιδέα του σοσιαλισμού που αρνείται κάθε ικανότητα κατεδάφισης και ανοικοδόμησης στον ιστορικό θεσμό - τυπικό της αστικής δημοκρατίας - του κοινοβουλίου, καρδιά τον Κράτους. Θεωρεί την ιδέα των συμβουλίων («σοβιέτ») αντιτιθέμενη στο Κράτος και δηλώνει ότι κάθε επίθεση που στρέφεται εναντίον της αυτονομίας και της ελεύθερης λειτουργίας των συμβουλίων της παραγωγικής τάξης (...) θεωρείται από το προλεταριάτο επιβουλή και στρέφεται εναντίον της επαναστατικής ανάπτυξης και της πραγματοποίησης της ισότητας στην ελευθερία. (...) Καλεί [το συνέδριο] την πλειοψηφία του προλεταριάτου να εξετάσει την ανάγκη της προετοιμασίας των δυνάμεων της επαναστατικής επίθεσης, δίχως τις οποίες δεν θα μπορέσει ποτέ να αναλάβει την κοινωνική διαχείριση».

Στη συνέχεια το Συνέδριο αναφέρει τους κινδύνους παρεκκλίσεων που τα εργοστασιακά συμβούλια από πείρα γνωρίζουν:

«Τα εργοστασιακά συμβούλια θα μπορούσαν να εκφυλιστούν σε απλές εσωτερικές επιτροπές για την ομαλή λειτουργία της επιχείρησης, για την αύξηση της παραγωγής σύμφωνα με τον αστικό τρόπο, για τη ρύθμιση εσωτερικών διαφορών, κ.ο.κ. Θα ήταν δυνατό επίσης να αντιστραφεί η λογική της επαναστατικής εξέλιξης και να πιστεύαμε ότι εκ των προτέρων η μορφή της μελλοντικής κοινωνικής διαχείρισης αρκεί για να ανατρέψει το μισητό καθεστώς. Θα μπορούσε να λησμονηθεί το γεγονός ότι η επιχείρηση είναι ιδιοκτησία του αφέντη, πως υπάρχει το Κράτος που την προστατεύει. Δεν χρειάζεται όμως να πέσουμε στο βέβαιο σφάλμα ότι το ζήτημα της μορφής θα διαλύσει το πρόβλημα της ουσίας των ιδεαλιστικών αξιών σ’ ένα κα¬θορισμένο κίνημα».

Μια συζήτηση ακόμη πιο ουσιαστική έγινε τον καιρό της προπαρασκευής του συνεδρίου της Ιταλικής Αναρχικής Ένωσης, που συγκλήθηκε στη Μπολώνια από την 1η ως την 4η Ιουλίου του 1920. Παραθέτουμε από την απόφασή του:

«Το συνέδριο εκτιμά ότι τα εργοστασιακά συμβούλια έχουν τη σπουδαιότητα τους στην έκταση που προβλέπεται μια επανάσταση στο προσεχές μέλλον. Στην περίπτωση αυτή θα μπορούσαν τα συμβούλια να είναι τα τεχνικά όρ¬γανα για την απαλλοτρίωση, για την άμεση αναγκαιότητα συνέχισης της παραγωγής. Η συνέχιση της ύπαρξης τους ως εργοστασιακών συμβουλίων σημαίνει ότι θα υφίστανται την επιρροή της κοινωνίας και τελικά θα ενσωματωθούν σε αυτήν.

Θεωρεί ότι τα εργοστασιακά συμβούλια είναι όργανα κατάλληλα να πλαισιώσουν όλους τους παραγωγούς-χειρώνακτες και διανοούμενους στον ίδιο τόπο εργασίας (...) και δυνατοί πυρήνες μελλοντικής διαχείρισης της βιομηχανικής και γεωργικής παραγωγής (...) Είναι κατάλληλα για να [ενθαρρύνουν να] αναπτυχθεί στο μισθωτό εργάτη η συνείδηση του παραγωγού και χρήσιμα για τους σκοπούς της επανάστασης, με το να ευνοούν το μετασχηματισμό της δυσαρέσκειας της εργατικής και αγροτικής τάξης σε μια καθαρή απαλλοτριωτική θέληση. Γι’ αυτό καλεί τους συντρόφους να υποστηρίξουν το σχηματισμό των εργοστασιακών συμβουλίων και να λάβουν ενεργό μέρος στην ανάπτυξη τους (...) αγωνιζόμενοι ενάντια σε κάθε τάση συνεργασίας με τον εχθρό, φροντίζοντας να συμμετέχουν όλοι οι εργάτες κάθε εργοστασίου, οργανωμένοι ή όχι».

Στις 27 Μαρτίου 1920, η εφημερίδα Ordine Nuovo δημοσίευσε κάλεσμα αναρχικών προς τους εργάτες και τους αγρότες για ένα εθνικό συνέδριο συμβουλίων. Το κάλεσμα υπογράφεται από τη σύνταξη της εφημερίδας, από την επιτροπή του σοσιαλιστικού τμήματος του Τορίνο, από την επιτροπή μελέτης εργοστασιακών συμβουλίων του Τορίνο και την αναρχική ομάδα της ίδιας πόλης. Το συνέδριο δεν πραγματοποιήθηκε ποτέ.

Λέει ο Otto Ruhle:

«Το να πάρουν οι εργάτες στα χέρια τους την αληθινή απελευθέρωση τους -το κεντρικό πρόβλημα τον σοσιαλισμού: αυτό ήταν το κύριο αντικείμενο όλης της πολεμικής μεταξύ των αριστεριστών συμβουλιακών και των μπολσεβίκων. Η διαφωνία πάνω στο κόμμα έβρισκε το ανάλογο του στη διαφωνία πάνω στα συνδικάτα. Οι αριστεριστές πίστευαν πως στο εξής δεν υπάρχει θέση για τους επαναστάτες στους κόλπους των συνδικάτων κι ότι, αντίθετα, ήταν αναγκαίο οι ίδιοι να χτίσουν τα κατάλληλα οργανωτικά πλαίσια στο εσωτερικό των εργοστασίων (...) Χάριν όμως στην εξουσία που είχαν σφετεριστεί οι μπολσεβίκοι πέτυχαν από τις πρώτες εβδομάδες της γερμανικής επανάστασης να πείσουν τους εργάτες να επιστρέψουν στα αντιδραστικά καπιταλιστικά συνδικάτα. Για να επιτεθεί στους αριστεριστές συμβουλιακούς και να τους καταγγείλει ως αντεπαναστάτες, ο Λένιν χρησιμοποίησε άλλη μια φορά, στο λίβελλό του, τις μηχανιστικές εμπειρίες των μπολσεβίκων στη Ρωσία. (...) Τα συνδικάτα στη Ρωσία ήταν πολύ νεαρά και δικαίωναν τον ενθουσιασμό του Λένιν. Στις άλλες χώρες η κατάσταση διέφερε. Από χρήσιμα και προοδευτικά είχαν μετασχηματιστεί σε εμπόδια για την απελευθέρωση των εργατών. Η γερμανική αριστερά είχε βγάλει τα συμπεράσματα της από την εξέλιξη αυτή. Ο ίδιος ο Λένιν υποχρεώθηκε να διαπιστώσει ότι, με τον καιρό, δημιουργήθηκε «ένα στρώμα εργατικής αριστοκρατίας, κορπορατιβιστικής, αλαζονικής, συνεργός του ιμπεριαλισμού, ένα στρώμα μικροαστικό, διεφθαρμένο και εκφυλισμένο». Αυτή η διεφθαρμένη και γκαγκστερική διεύθυνση είναι σήμερα επικεφαλής του συνδικαλιστικού κινήματος στον κόσμο και ζει πάνω στις πλάτες των εργαζομένων. (...) Ο Λένιν πρόβαλε όμως δημαγωγικά το παράδειγμα του νέου ρωσικού συνδικαλιστικού κινήματος. (...) Σύμφωνα με τα επιχειρήματα του, ο επαναστάτης πρέπει να είναι εκεί που βρίσκονται οι μάζες. Αλλά πού βρίσκονται οι μάζες πραγματικά; Στα γραφεία των συνδικάτων; Στις συνελεύσεις των οπαδών; Στις μυστικές συναντήσεις των συνδικαλιστών διευθυντών με τους αντιπροσώπους του Κεφαλαίου; Όχι. Οι μάζες είναι στα εργοστάσια και στους τόπους δουλειάς. Στις συμβουλιακές οργανώσεις των εργοστασίων δεν υπάρχει θέση για τους επαγγελματίες, δεν υπάρχει ο διαχωρισμός αρχηγών και υποτακτικών, διανοουμένων και αγωνιστών. Είναι πλαίσιο που αποθαρρύνει τις εκδηλώσεις του εγωισμού, το πνεύμα ανταγωνιστικό¬τητας, τη διαφθορά και το φιλισταϊσμό. Εκεί οι εργάτες πρέπει να πάρουν στα χέρια τους τις υποθέσεις τους. (...) Ακολουθώντας τις συμβουλές του Λένιν, οι κομμουνιστές κατέβαλαν όλες τις δυνατές προσπάθειες να μεταρρυθμίσουν τα συνδικάτα. Αποτέλεσμα μηδέν. (...)»

Ας σημειώσουμε ότι εδώ στην Ελλάδα οι κομμουνιστές έκαμαν πενταμελές γραφείο και εν συνεχεία τη λεγόμενη «ενωτική» Γενική Συνομοσπονδία, μια που με την κρατική επέμβαση είχαν πάρει τη Συνομοσπονδία οι κίτρινοι ρεφορμιστές.

Ας προσθέσω εδώ ότι στο ελληνικό εργατικό κίνημα κι εμείς καταπολεμούσαμε το σταχανοβισμό.

Γιάννης Ταμτάκος, 1984

* Περιλαμβάνεται στο βιβλίο του Γιάννη Ταμτάκου «Αναμνήσεις μιας ζωής στο επαναστατικό κίνημα», Εκδ. «Κύκλοι Αντιεξουσίας», Θεσσαλονίκη 2003, σελ. 219-229.