Οι πλανεμένες αλήθειες του αναρχισμού

Διεθνή | Αναρχικό κίνημα | Λοιπός Ελευθεριακός Τύπος Wednesday August 09, 2006 14:12 by Sam Dolgoff

O αναρχισμός δεν είναι αντικοινωνικός ατομικισμ

Αναδημοσίευση από το αθηναϊκό ίντυ την Πέμπτη, 29 Ιουνίου 2006)

Η ιδέα πίσω από το παρακάτω άρθρο πηγάζει από την ανάγνωση μιας απομαγνητοφωνημένης συζήτησης του αναρχοσυνδικαλιστή Sam Dolgoff με διαφόρους αριστεριστές σχετικά με παρερμηνείες του αναρχισμού όπως αυτή βρίσκεται στο τελευταίο βιβλίο του Fragments: A Memoir. Ένα κομμάτι αποτελεί πιστή(;) μεταφορά του κειμένου.

O αναρχισμός σε καμία περίπτωση δεν πρεσβεύει τον απολύτως αντικοινωνικό ατομικισμό

Όταν μιλάμε για τον αναρχισμό, δεν αναφερόμαστε επ’ ουδενί σε ένα μοντέλο βασισμένο στην απόλυτη, ανεύθυνη, μεμονωμένη προσωπική ελευθερία που απορρίπτει κάθε μορφή οργάνωσης και αυτοπειθαρχίας. Μόνο η απόλυτη απομόνωση θα μπορούσε να καταφέρει κάτι τέτοιο.

Αντιθέτως, ο αναρχισμός είναι πλήρες συνώνυμο του ελευθεριακού σοσιαλισμού ή κοινωνικού αναρχισμού. Δηλαδή, όπως υποδεικνύει και ο όρος κοινωνικός social, αναφερόμαστε στην ένωση ανθρώπων που ζουν μαζί και συνεργάζονται στα πλαίσια ελευθέρων κοινωνιών. Η αποκήρυξη του καπιταλισμού και του κράτους, η αυτοδιαχείριση της βιομηχανίας, η αυτοδιάθεση και η διανομή αγαθών βάση αναγκών είναι τα χαρακτηριστικά που κάνουν ακριβώς “κοινωνικό” τον αναρχισμό. Ο Kropotkin, προσπαθώντας να διακρίνει τον αναρχισμό βάση των θεμελιωδών διαφορών πάνω στο πώς και στο πότε θα συνειδητοποιηθούν οι στόχοι του και σε σχέση με τους ατομικιστικές, τον έθεσε στο αριστερό άκρο του σοσιαλιστικού κινήματος. Ταυτόχρονα ο Borovoi κηρύττει πως η βάση για τον αναρχισμό είναι η ισότητα μεταξύ των μελών μιας ελεύθερα οργανούμενης κοινότητας. Η κοινωνικότητα του αναρχισμόυ θα μπορούσε να συνοψιστεί στο αδιάλλακτο δικαίωμα του καθενός στην διαφορετικότητα.

Ο αναρχισμός δεν αναφέρεται στην απεριόριστη ελευθερία και στην αποποίηση της ευθύνης

Στις κοινωνικές σχέσεις μεταξύ τον ανθρώπων ξεκάθαρες φόρμουλες πρέπει να γίνουν αποδεκτές: Η υποχρέωση όλων απέναντι στην εκπλήρωση μιας ελευθέρως κοινά αποδεκτής συμφωνίας. Ο αναρχισμός δεν είναι η απουσία διαχείρισης. Είναι αυτοδιαχείριση.

Αυτοδιαχείριση σημαίνει αυτοπειθαρχία.

Το αντίθετο της αυτοπειθαρχίας είναι η επιβαλλόμενη υπακοή που επιβάλλεται από τους εξουσιαστές στα αντικείμενα της εξουσίας τους. Για την αποφυγή αυτού, τα μέλη κάθε μιας κοινωνίας ελεύθερα καταρτίζουν τους κανονισμούς της κοινωνίας τους και συμφωνούν σ’ αυτούς τους κανόνες που οι ίδιοι ορίζουν για αυτούς. Αυτοί που αρνούνται να ακολουθήσουν την εθελοντική συμφωνία που θέσπισαν χάνουν τα οφέλη που απορρέουν από αυτήν.

Το δικαίωμα στην αποχώρηση

H τιμωρία για την παραβίαση των συμφωνημένων κανόνων αντισταθμίζεται με το αναφαίρετο δικαίωμα της αποχώρησης. Το δικαίωμα των ατόμων και των ομάδων να αυτοδιαθέτονται ως προς την μορφή της ένωσης τους, είναι το σημαντικότερο όλων των πολιτικών δικαιομάτων λέει ο Bakunin. Η δε κατάργηση του, οδηγεί στην επανενθρόνιση της τυραννίας. Δεν μπορεί κανείς να αποχωρήσει από την φυλακή! Η αποχώρηση όμως δεν αποτελεί σε καμία περίπτωση αφορμή για την παράλυση της κοινότητας. Aνθρωποι με έντονα κοινά συμφέροντα είναι σχεδόν σίγουρο ότι θα συνεργαστούν. Aνθρωποι που είναι πιθανών να βγουν χαμένοι από την αποχώρηση, απλώς συμβιβάζουν τις διαφορές τους. Οι άνθρωποι αυτοί οι οποίοι δεν μοιράζονται κοινές θέσεις με την κοινότητα, δεν θα την βλάψουν καθόλου αποχωρώντας, απεναντίας, θα εξαλείψουν μια πιθανή πηγή μελλοντικών τριβών, προωθώντας έτσι την γενικότερη αρμονία.

Η ειδοποιός διαφορά μεταξύ αναρχισμού και κράτους

Η διδαχή του ελευθέρως αποδεκτού συνόλου κανόνων σε αντάλλαγμα υπηρεσιών (δηλαδή η διαχείριση) που πρεσβεύει ο αναρχισμός, είναι εκ διαμέτρου αντίθετη από την διδαχή της εξουσίας επί των αντικείμενων(των ανθρώπων) του κράτους. Για παράδειγμα, όταν χρειαστεί να επισκευάσω το ραδιόφωνο μου, η εξουσία του ειδικού τεχνίτη λήγει όταν τελειώσει η επισκευή. Το ίδιο ισχύει όταν θα του βάψω το δωμάτιο του. Η αμοιβαία ανταλλαγή των αγαθών και των υπηρεσιών είναι μία περιορισμένη συνεργατική σχέση που αποκλείει αυτόματα τη δικτατορία. Αντίθετα, το κράτος, είναι ένας ολοκληρωτικός μηχανισμός που κυβερνά ολόκληρη την πορεία του ατόμου, από την σύλληψη μέχρι τον θάνατο, ένας μηχανισμός τις επιταγές του οποίου είμάι υποχρεωμένος να υπακούω ή να υποστώ εξευτελισμό, κατάργηση δικαιωμάτων, φυλάκιση ακόμη και θάνατο. Οι άνθρωποι μπορούν ελεύθερα να αποχωρήσουν από μια ομάδα ή ακόμη να οργανώσουν και μία δικιά τους, αλλά δεν μπορούν να αποφύγουν την δικαιοδοσία του κράτους. Ακόμη και αν καταφέρουν να δραπετεύσουν από την αρμοδιότητα ενός κράτους, περνώντας σε κάποιο άλλο, αυτόματα εκτίθενται στην δικαιοδοσία του δεύτερου.

Η αντικατάσταση του κράτους

Οι ιδέες του αναρχισμού δεν οικοδομούνται τεχνητά από τους ίδιους τους αναρχικούς, παρά προκύπτουν από τάσεις που υπόκεινται σε φυσικές διεργασίες. Ο kropotkin, διατυπώνοντας τις αρχές της κοινωνιολογίας του αναρχισμού, επιμένει ότι η θεώρηση την ελεύθερης κοινωνίας κατά τον αναρχισμό βασίζεται σε εκείνα τα στοιχεία που παρέχονται ήδη από την παρατήρηση της ζωής στο παρόν

Οι θεωρητικοί του αναρχισμού αυτοπεριορίστηκαν στο να υιοθετήσουν την πρόταση για χρησιμοποίηση όλων τον χρήσιμων δομών της παλαιάς κοινωνίας στην προσπάθεια δημιουργίας μιας νέας.Ο Marx είπε ότι τα στοιχεία για την οικοδόμηση της νέας κοινωνίας βρίσκονται ήδη στην καταρρέουσα μπουρζουά κοινωνία του σήμερα, μία αρχή θεμελιώδης για όλες τις εκφάνσεις του σοσιαλιστικού κινήματος. Οι αναρχικοί επιδιώκουν να αντικαταστήσουν το κράτος, όχι με χάος, αλλά με τις φυσικές, αυθόρμητες μορφές οργάνωσης που προκύπτουν οπουδήποτε η αμοιβαία προσπάθεια και η επιδίωξη κοινών συμφερόντων μέσω συνεργασίας και αυτοδιαχείρισης γίνεται αναγκαία. Μια αναγκαιότητα που πηγάζει από την νατουραλιστική αλληλεξάρτηση μεταξύ των ανθρώπων και της επιθυμίας για αρμονία. Αυτής της μορφής η οργάνωση αποτελεί ένα φεντεραλιστικό σύστημα. Κοινωνία χωρίς τάξη (όπως υπονοεί και ο όρος κοινωνία) είναι ασύλληπτη! Η οργάνωση όμως αυτής της τάξης δεν αποτελεί αποκλειστικό προνόμια του κράτους. Το φεντεραλιστικό σύστημα είναι μια μορφή τάξης που υπήρξε πριν από τον σφετερισμό της κοινωνίας από το κράτος, και θα επιβιώσει από το τελευταίο.

Δύσκολα θα βρει κανείς μία μορφή οργάνωσης που, προτού σφετεριστεί από το κράτος, δεν είχε φεντεραλιστικό χαρακτήρα. Μέχρι σήμερα η λίστα και μόνον του πολύπλοκου συνόλου των τοπικών, επαρχιακών, εθνικών και διεθνών ομοσπονδιών και συνομοσπονδιών που περιτριγυρίζουν την ανθρώπινη δραστηριότητα θα γέμιζε πολλούς τόμους. Η συνενωμένη σε ομοσπονδία μορφή οργάνωσης μπολιάζει τις ομάδες και τις ομοσπονδίες με τα οφέλη της ενότητας και της συνεργασίας ενώ ταυτόχρονα τους επιτρέπει να εξασκούν την δική τους ελευθερία στον δικό τους χώρο, καταφέρνοντας έτσι να αυξήσουν το βεληνεκές της συνολικής τους ελευθεριακής συνείδησης. Ο φεντεραλισμός, συνώνυμο του όρου ελεύθερη συμφωνία, είναι η οργάνωση της ελευθερίας. Αυτός που μιλάει για ελευθερία χωρίς να μιλάει για φεντεραλισμό, δεν λέει τίποτα , είχε πει ο Proudhon!

Μετά την επανάσταση

Η κοινωνία πρόκειται για ένα απέραντο αλληλοσυμπληρούμενο δίκτυο συνεργατικής εργασίας και όλοι οι βαθιά ριζωμένοι θεσμοί που λειτουργούν προς όφελός της θα συνεχίσουν να υπάρχουν σε κάποια μορφή για τον απλό λόγο ότι η ίδια η ύπαρξη των ανθρώπων εξαρτάται από αυτήν την εσωτερική συνοχή. Και αυτό είναι κάτι που δεν έχει ποτέ αμφισβητηθεί από κανέναν. Αυτό που χρειάζεται όμως είναι χειραφέτηση από εξουσιαστικούς κοινωνικούς θεσμούς και από εξουσιαστές που λειτουργούν μέσα στους οργανισμούς αυτούς καθαυτούς. Προ παντός πρέπει να μπολιαστούν με επαναστατικό πνεύμα και πάνω απ’ όλα εμπιστοσύνη στην δημιουργική ικανότητα των ανθρώπων. Οι αναρχικοί ενδιαφέρθηκαν πρωτίστως για τα άμεσα προβλήματα του κοινωνικού μετασχηματισμού που πρέπει να αντιμετωπιστεί σε οποιαδήποτε χώρα μετά από την επανάσταση. Ήταν ακριβώς για αυτόν τον λόγο που οι θεωρητικοί της αναρχίας προσπάθησα να συντάξουν μέτρα που θα αντιμετωπίσουν τα έντονα προβλήματα που είναι πιθανόν να προκύψουν κατά την διάρκεια την περιόδου που ο Malatesta ονομάζει «περίοδος μετάβασης και αναδιοργάνωσης».

Μια σύντομη περιγραφή του σκεπτικού του Malatesta ακολουθεί:

Τα σημαντικά προβλήματα δεν μπορούν να αντιμετωπιστούν αναβάλλοντας την λύση τους στο απώτερο μέλλον - ίσος μετά από εκατό χρόνια ή περισσότερο - όταν πλέον ο αναρχισμός θα έχει γίνει πλήρως κατανοητός και οι άνθρωποι θα έχουν γίνει πλέον συνειδητοποιημένοι αναρχοκομμουνιστές. Οι αναρχικοί θα πρέπει να έχουμε μία λύση για αυτά τα προβλήματα εάν δεν θέλουμε να διαδραματίσουμε τον ρόλο των «άχρηστων και ανίκανων γκρινιάριδων», ενώ ταυτόχρονα οι εξουσιαστές συγκεντρώνουν μεγαλύτερη και περισσότερη δύναμη. Με ή χωρίς αναρχία, οι άνθρωποι έχουν ανάγκη από φαγητό και ικανοποίηση των υπολοίπων βασικών αναγκών τους. Οι πόλεις πρέπει να συνεχίσουν να προμηθεύονται τα αναγκαία και οι ζωτικές υπηρεσίες δεν πρέπει να διακοπούν. Ακόμη και αν οι υπηρεσίες αυτές είναι οι χειρότερες δυνατές, οι άνθρωποι δεν θα επιτρέψουν σε κανέναν να τις παρενοχλήσει εκτός και μέχρις ότου έχουν πλέον αναδιοργανωθεί σε μία καλύτερη βάση. Κάτι τέτοιο όμως δεν γίνεται από την μία ημέρα στην άλλη.

Η οργάνωση σε μια ευρείας κλίμακας αναρχοκομμουνιστική κοινωνία μπορεί μόνο να επιτευχθεί βαθμιαία καθώς το επιτρέπουν οι υλικοί πόροι και οι μάζες πείθονται για τα οφέλη που θα αποκομίσουν καθώς εξοικειώνονται με τις ριζικές αλλαγές στον τρόπο ζωής τους. Εφόσον ελεύθερος και εθελοντικός κομμουνισμός (το συνώνυμο του αναρχισμού κατά τον Malatesta) δεν μπορεί να επιβληθεί, ο Malatesta υπογραμμίζει την σπουδαιότητα της συνύπαρξης διαφόρων οικονομικών μοντέλων: κολλεκτιβισμός, αμοιβαία βοήθεια, ατομικισμός - με την προϋπόθεση ότι δεν υπάρχει καμία εκμετάλλευση άλλων.

O Malatesta είναι βέβαιος ότι το παράδειγμα των επιτυχημένων ελευθεριακών κολλεκτίβων θα προσελκύσει και άλλους στην τροχεία της συλλογικότητας.

Προσωπικά, δεν πιστεύω ότι υπάρχει μία απόλυτη λύση στο κοινωνικό πρόβλημα, αλλά χιλιάδες διαφορετικές και μονίμως εξελισσόμενες όπως ακριβώς και η κοινωνική ύπαρξη διαφοροποιείται στον χωροχρόνο.

Η ουτοπία του καθαρού αναρχισμού

Ο Woodcock ορίζει τον «καθαρό» αναρχισμό ως «τη χαλαρή και ευέλικτη συγγενική ομάδα η οποία δεν χρειάζεται καμία τυπική και επίσημη οργάνωση και η οποία συνεχίζει την αναρχική προπαγάνδα μέσω ενός αόρατου δικτύου προσωπικών επαφών και διανοητικών επιρροών». Ο ίδιος υποστηρίζει επίσης ότι τέτοιου είδους «καθαρός» αναρχισμός είναι ασύμβατος με μαζικά κινήματα όπως ο αναρχοσυνδικαλισμός. Ο τελευταίος χρειάζεται σταθερές οργανωτικές δομές ακριβώς γιατί κινείται σε έναν κόσμο ο οποίος είναι μερικώς ορισμένος από αναρχικά ιδανικά και χρειάζεται να συμβιβάζεται σε καθημερινές καταστάσεις. Ο αναρχοσυνδικαλισμός πρέπει να διατηρήσει την πίστη των μαζών/εργαζομένων οι οποίοι έχουν μια ομιχλώδη επίγνωση του τελικού στόχου του αναρχισμού.

Αν τα προηγούμενα ισχύουν, τότε ο αναρχισμός είναι όντως ουτοπικός, και αυτό ακριβώς γιατί ποτέ δεν θα υπάρξει η χρονική στιγμή αυτή κατά την οποία ο καθένας θα είναι «καθαρός» αναρχικός και γιατί η ανθρωπότητα θα πρέπει πάντα να κάνει συμβιβασμούς σε καθημερινές καταστάσεις - αυτό βεβαίως δεν σημαίνει ότι ο αναρχισμός αποκλείει συγγενικές ομάδες. Πράγματι, λόγο του ότι η άπειρη ποικίλα των εθελοντικών οργανώσεων που διαμορφώνονται, διαλύονται και αναδιαμορφώνονται βάση των κυμαινόμενων ιδιοτροπιών μεμονωμένων ατόμων αντικατοπτρίζει μεμονωμένες προτιμήσεις οι οποίες αποτελούν τον θεμελιώδη λίθο της ελεύθερης κοινωνίας.

Αλλά οι αναρχικοί επιμένουν ότι η παραγωγή, η διανομή, η ανταλλαγή επικοινωνίας και οι υπόλοιπες αναντικατάστατες λειτουργίες που πρέπει να συντονιστούν σε μια παγκόσμια κλίμακα στον σύγχρονο αλληλοεξαρτώμενο κόσμο μας, πρέπει να παρασχεθούν από σταθερές οργανώσεις οι οποίες δεν μπορούν να αφεθούν στις κυμαινόμενες ιδιοτροπίες ανθρώπων. Πρόκειται για κοινωνικές υποχρεώσεις τις οποίες οποιοδήποτε αρτιμελές άτομο πρέπει να εκπληρώσει για να απολαύσει τα οφέλη της συνεργατικής/συλλογικής εργασίας. Πρέπει να γίνεται αξιωματικά δεκτό ότι τέτοιες «σταθερές» ενώσεις, οργανωμένες με αναρχικά πρότυπα, δεν αποτελούν απόκλιση. Αποτελούν την ουσία του αναρχισμού ως βιώσιμη κοινωνική αρχή.

Χαράσσοντας τον δρόμο προς την ελευθερία

Οι αναρχικοί δεν είναι τόσο αφελής ώστε να αναμένουν την εγκαθίδρυση της τέλειας κοινωνίας αποτελούμενης από τα τέλεια άτομα τα οποία ως εκ θαύματος θα απέρριπταν τις κατεστημένες προκαταλήψεις και τις φθαρμένες συνήθειες τους την «επόμενη ημέρα μετά την επανάσταση».

Δεν μας ενδιαφέρει να μαντέψουμε πως θα είναι ο κόσμος όταν θα έχει εγκαθιδρυθεί η τέλεια κοινωνία. Όμως μας ενδιαφέρει, πάνω απ’ όλα, η κατεύθυνση που παίρνει η ανθρώπινη εξέλιξη.

Δεν υπάρχει «καθαρός» αναρχισμός! Υπάρχει μόνο η εφαρμογή της ουσίας του αναρχισμού στην πραγματικότητα της κοινωνικής διαβίωσης. Ο ένας και μοναδικός στόχος του αναρχισμού είναι να ωθήσει την κοινωνία προς μία αναρχική κατεύθυνση!