user preferences

Η Τέχνη υπό τον καπιταλισμό

category Διεθνή | Πολιτισμός | Γνώμη / Ανάλυση author Tuesday September 22, 2020 22:07author by Charlotte Murphy Report this post to the editors

Οι συνθήκες για την καλλιτεχνία υπό τον κομμουνισμό πρέπει να δημιουργηθούν μέσω της ταξικής πάλης και η τέχνη θα παίζει πάντα ρόλο στην κουλτούρα της ταξικής πάλης, από το Courbet έως και σήμερα. Όταν προκύψουν αυτές οι συνθήκες, με ψηφιακές καινοτομίες και συλλογικούς χώρους τέχνης όπως θέατρα, κινηματογραφικά στούντιο και συλλογές τέχνης, σκεφτείτε πόσο πιο προσιτή θα μπορούσε να γίνει η τέχνη είτε online είτε σε προσωπικό επίπεδο. Θα ήταν μια τέχνη που θα ανταμειβόταν όχι μέσω του αλγορίθμου μιας τεχνολογίας, των χρημάτων ή της προτίμησης της άρχουσας τάξης, αλλά από τη βούληση των απελευθερωμένων ανθρώπων.
gustave_courbet.jpg

Η απόλυτη κατάσταση της Τέχνης υπό τον καπιταλισμό

Charlotte Murphy

Στο Παρίσι το 1851, ο καλλιτέχνης Gustave Courbet προκάλεσε την οργή των ανώτερων τάξεων, παρουσιάζοντας απλώς πίνακες που χαρακτήριζαν τη γαλλική αγροτιά ως αντικείμενα. Εν μέσω έντονης ταξικής πάλης, το έργο του Courbet ήρθε σε μια εποχή όπου η τέχνη του αντανακλούσε μια προσβολή προς την πολιτική εξουσία των ανώτερων τάξεων και η τέχνη αντιμετωπίστηκε ως επικίνδυνη και σκανδαλώδης. Είκοσι χρόνια αργότερα, έχοντας πρωτοπορήσει σε αυτό το είδος που έγινε γνωστό ως κοινωνικό ρεαλισμό, ο Courbet ήταν ένας από τους κορυφαίους καλλιτέχνες της Παρισινής Κομμούνας.

Σήμερα, η δυναμική που προκαλεί μια ουσιαστική κριτική κλονίζοντας τόσο την άρχουσα όσο και την μεγαλο-μικροαστική τάξη δεν είναι νεκρή- απλώς παρατηρήστε τον ηθικό πανικό που έχει προκληθεί γύρω και από την ταινία “Joker”. Μια ταινία που δείχνει ξεκάθαρα την οικονομική αποξένωση και τη λιτότητα, ανάγοντάς τις ως πηγές θανατηφόρων κοινωνικών παθολογιών και μιλώντας ξεκάθαρα για την επανάσταση, προξενώντας μια τέτοια δυσφορία στους ιθύνοντες των μέσων μαζικής ενημέρωσης που αναγκάστηκαν να προσφύγουν σε κάθε φτηνή δικαιολογία. Ήταν ο φόβος του Arthur Fleck, ή ο σεξισμός του, ή ο ρατσισμός του: όλες οι καθαρά αυτοεπιβαλλόμενες καταστάσεις, εξαλείφοντας κάθε πιθανότητα συμπάθειας με τον χαρακτήρα ή καταλαβαίνοντας τους πώς να αλλάξει τις δυνάμεις που τον έστειλαν σε αυτά τα μονοπάτια.

Ενώ όλοι απολαμβάνουμε την ελευθερία του να απολαμβάνουμε το κλάμα των ειδικών για μια ταινία που μιλάει για έναν κλόουν που μισεί τον Μπάτμαν, εμπνέει πραγματικά η τέχνη και η εργατική τάξη ως θέματα σήμερα την επανάσταση; Παρ’ ότι στον “Joker” γίνονται υπαινιγμοί σχετικά με τις ταραχές του Λονδίνου το 2011 και το κίνημα Wall Street Occupy, ίσως δεν είναι συγκρίσιμα με αυτό που είχε στο μυαλό του ο Courbet με τις Επαναστάσεις του 1848. Η τέχνη αναμφίβολα μπορεί να συμβάλει σε μια κατάσταση γενικότερης δράσης και προβληματισμού αν οι επαναστατικές συνθήκες έχουν ενταθεί.

Σήμερα, όμως, περιμένουμε κάτι πραγματικά από την τέχνη - ειδικά την τέχνη που προέρχεται από τον άνθρωπο που σκηνοθέτησε το Hangover και τον συγγραφέα του 8 Mile; Μία επιπλοκή που εμποδίζει τα σύγχρονα ΜΜΕ είναι η μηχανή του Χόλιγουντ, η οποία διαμορφώνει αυτά τα προϊόντα ώστε να πωλούνται, δεσμεύοντάς τα σε διαφημίσεις, βραβεία, καλλιτέχνες σταρ, δημοσιότητα και κύκλους μέσων. Ενώ τα στούντιο είναι αυτά που ελέγχουν το περιεχόμενο και τη μορφή της τέχνης, οι ιθύνοντες των μέσων είναι το τμήμα εκείνο της άρχουσας τάξης από το οποίο η αστυνομία δέχεται πολιτιστική κριτική και επεξηγήσεις. Αυτή η μηχανή παρεμβαίνει σε αυτό που είναι η τέχνη και το πώς γίνεται κατανοητή. Η μετατροπή της τέχνης σε ψυχαγωγία ολοκληρώνεται με όλους αυτούς τους τρόπους από αυτό που ονομάζουμε βιομηχανία πολιτισμού.

Η κουλτούρα της βιομηχανίας είναι τεράστια, και κάποιος δεν μπορεί να την αντιμετωπίσει απλώς προσπαθώντας να ανατρέψει το σύστημα από τα μέσα. Όλα τα μέσα μαζικής ενημέρωσης, η διαφήμιση και η τέχνη, είναι ισορροπημένα όσον αφορά τις επιπτώσεις τους και καθίστανται ανταλλάξιμα στον κλάδο του πολιτισμού. Ακόμη και η διαφωνία δεν της ξεφεύγει. Από την Kendall Jenner που δίνει μια Pepsi σε έναν αστυνομικό, στον Banksy, η αντικαπιταλιστική κριτική ενσωματώνεται προληπτικά στο σύστημα της βιομηχανίας του πολιτισμού και το κέρδος βγαίνει από την άλλη πλευρά.

Μπορείτε να φανταστείτε τα γουρουνάκια του πόνου στο θόρυβο του Sotheby με ενθουσιασμό όταν ο Banksy τεμαχίζει το Κορίτσι με το Μπαλόνι μπροστά τους. Ζητούν από τον μπαμπά Banksy να τους φτύνει και να τους πει πόσο αηδιαστικό είναι ότι έχουν μειώσει την τέχνη σε ένα δολάριο, αρκεί να μην αμφισβητήσει ποτέ τη δύναμή τους και να διπλασιάσει απρόσεκτα την αξία του ενεργητικού της κριτικής του που τους πούλησε. Καθώς ο κλάδος του πολιτισμού βασίζεται κυρίως στην επιρροή ως αναλώσιμη μονάδα, οι καλλιτέχνες πρέπει να παράγουν έργο που προκαλεί κριτική φαντασία. Αυτό μπορεί να είναι μια ακραία μεταφορά, μια αναλογία ή η φαντασία μιας εντελώς διαφορετικής κοινωνίας, καθώς και ο καλλιτέχνης παραμένει πάντα σε μια κρίσιμη απόσταση, χωρίς να επιτρέπει ποτέ έργο να ταιριάζει απόλυτα με τις αντιλήψεις του κοινού ή την ηθική κοσμοθεωρία. Όταν η τέχνη απλώς ικανοποιεί ως διδαχή, ή επιβεβαιώνει την παρούσα αίσθηση του κοινού, ωστόσο, το κοινό δεν έχει τίποτα να κρατήσει από εκεί: η εμπειρία του ξεκινά και τελειώνει με τη δουλειά του καλλιτέχνη και παραμένει εντελώς παθητική. Η καθαρή καλλιτεχνική προπαγάνδα που απευθύνεται σε ήδη ριζοσπαστικοποιημένους αριστερούς υπό τη βιομηχανία του πολιτισμού, δημιουργεί ένα υποσύνολο ριζοσπαστών καταναλωτών. Υπό τη βιομηχανία του πολιτισμού, η πρόκληση του καλλιτέχνη είναι να δώσει στον θεατή έναν κόσμο έξω από την εμπειρία του: έξω από τον καπιταλισμό και έξω από τον εαυτό του.

Τώρα, όταν μιλάμε για τη βιομηχανία του πολιτισμού, η ώθηση μπορεί να είναι το να σκεφτούμε τη μαζική παραγωγή, την επιθυμία να ψυχαγωγηθούμε απλώς και, συνεπώς, να συνδέσουμε τη βιομηχανία πολιτισμού μόνο με τις «χαμηλής τέχνης», δημοφιλείς ταινίες, τηλεόραση, μουσική, ή οποιαδήποτε άλλο ποπ κουλτούρα. Αλλά δυστυχώς, σε έναν νεοφιλελεύθερο, πλήρως ιδιωτικοποιημένο κόσμο, πολλοί δεν ξεφεύγουν από τα χέρια του. Οι ελιτιστικοί θεσμοί «υψηλών τεχνών» δεν εξαιρούνται από τις παγίδες του καπιταλισμού και ενώ συνήθως είναι εξειδικευμένοι στην αποφυγή των πιο άσχημων στοιχείων του καταναλωτισμού, ο καπιταλισμός είναι που τα καταφέρνει τελικά.

Ένα εξαιρετικό, ξεκαρδιστικό, παράδειγμα, μόνο στα τέλη του καπιταλισμού, ήταν η δημόσια στάση σχετικά με το εάν η προώθηση του κυπέλλου ιπποδρομιών Everest Horse θα πρέπει να προβάλλεται στα πανιά της Όπερας του Σίδνεϊ το 2018. Όλα τα είδη των πεφωτισμένων είναι άφθονα. Τα αντιδραστικά μέσα ενημέρωσης το έκαναν πεδίο μάχης στον πολιτικό πόλεμο, αποκρυπτογραφώντας τον ελιτισμό εκείνων που δεν ήθελαν να δουν το χόμπι της εργατικής τάξης στην πολύτιμη Όπερά τους: σαν να ήταν η απόφαση της εργατικής τάξης να συγκεντρώσει τα χρήματά της για αυτή η διαφήμιση, ώστε να μπορούν να δουν τον εαυτό τους στα μεγάλα λευκά πανιά, αντί για μια χωρίς μάχη ανταλλαγή μεταξύ δύο θεσμών που ελέγχουν το κεφάλαιο. Αριστεροί-φιλελεύθεροι διαδηλωτές κατέλαβαν το Circular Quay το βράδυ για να κλείσουν τον φωτισμό της διαφήμισης, φωνάζοντας ότι η Όπερα δεν ήταν «προς πώληση», σαν να ήταν η πρώτη φορά που η Όπερα εξυπηρετούσε κάποιο ιδιωτικό ενδιαφέρον. Αυτό δείχνει επακριβώς γιατί οι αριστεροί-φιλελεύθεροι δεν καταλαβαίνουν το ενδημικό πρόβλημα της διαστρωμάτωσης στις τέχνες: ανησυχούν μόνο για τους ευατούς, ότι οι θεσμοί δεν κάνουν τίποτα «βλακώδες». Η χειρότερη προσέγγιση στις τέχνες είναι μια καθαρά αισθητική.

Μια τέτοια διαστρωμάτωση συμβαίνει με τη βοήθεια του κράτους, με την πλειονότητα της χρηματοδότησης των τεχνών να πηγαίνει σε αυτούς τους τύπους ιδρυμάτων υψηλής τέχνης όπως η Όπερα. Από έτος σε έτος, το Create NSW τείνει να έχει μικρότερο αριθμό παραληπτών συνολικά, αφήνοντας μόνο μια μικρή χούφτα οργανώσεων-ελίτ (αν και πρέπει να αναφερθεί, ότι αυτά τα ιδρύματα έχουν επίσης τεράστια ποσά από ιδιωτικά έσοδα). Ίσως το κράτος κάνει αυτές τις παρεμβάσεις για να διασφαλίσει ότι η διάκριση μεταξύ υψηλής τέχνης και χαμηλής τέχνης δεν θα κατεδαφιστεί τελείως από την αγορά, αφήνοντας την άρχουσα τάξη να απολαμβάνει κάποια διαφορά μεταξύ αυτής και αυτούς που βλέπει ως μη καλλιεργημένους.

Όμως, έκπληξη! Ο κορονοϊός έχει αποδεκατίσει την οικονομία των τεχνών, αποκαλύπτοντας τις εξαιρετικά βαθιές γραμμές της βλάβης. Το Carriageworks πήγε στην αναγκαστική διαχείριση μόνο και μόνο για να σωθεί από έναν αριθμό ιδιωτών φιλάνθρωπων. Ενώ ομολογουμένως είναι καλύτερα από τους κατασκευαστές που βυθίζουν τα δόντια τους στην ιδιοκτησία και προκαλούν μια ακόμη δημόσια πώληση, πώς είναι αυτό ουσιαστικά διαφορετικό από τους καλλιτεχνικους θεσμούς που έχουν προνόμια μέσω της χρηματοδότησης; Είτε με τα κρατικά πακέτα διάσωσης είτε με τους φιλάνθρωπους, το αποτέλεσμα είναι μια άλλη συγκεντροποιηση στην κορυφή όταν αυτό το προνόμιο παρέχεται μόνο σε λίγους θεσμούς-ελίτ.

Είναι πολύ δύσκολο για εμάς να φανταστούμε μια κομμουνιστική τλαξη ολόκληρης της τέχνης με λίγα παραδείγματα στο πρόσφατο παρελθόν. Η πειρατεία μας δίνει μια καλή εικόνα για την διατάραξη των πνευματικών δικαιωμάτων, όμως είναι κάτι που παρεμβαίνει μόνο στον κύκλο κατανάλωσης και όχι στην παραγωγή. Οι αναρχικοί έχουν μια περήφανη ιστορία για το πώς οργανώνουν τις τέχνες, για και από την εργατική τάξη. Αυτά τα παραδείγματα πρέπει να είναι θεμελιώδη για το πώς σκεφτόμαστε τη μεταρρύθμιση των τεχνών σήμερα. Τα bourses du travail της CGT στη Γαλλία ήταν κέντρα εργασίας all-in-one, εκπαιδευτικές εγκαταστάσεις και περιελάμβαναν θέατρα και βιβλιοθήκες, που όλα λειτουργούσαν ανεξάρτητα από κρατική και ιδιωτική ιδιοκτησία. Οι καλλιτέχνες της Κομμούνας του Παρισιού παρήγαγαν ένα μανιφέστο στο οποίο περιγραφόταν πώς θα διορίζονταν συμβούλια διαχειριστών των τεχνών από τις κοινότητες των ίδιων των καλλιτεχνών, καθώς και από την εποπτεία των δημόσιων σχολών τέχνης και τη δημιουργία δημόσιων κτιρίων ανώτερης εκπαίδευσης για τις τέχνες. Αν και τα όνειρα της Κομμούνας του Παρισιού δεν υλοποιήθηκαν, αυτά τα παραδείγματα είναι μια έμπνευση μακριά από το πεινασμένο κεφάλαιο ή τις γραφειοκρατικές δυνάμεις που ελέγχουν τις τέχνες σήμερα.

Οι συνθήκες για την καλλιτεχνία υπό τον κομμουνισμό πρέπει να δημιουργηθούν μέσω της ταξικής πάλης και η τέχνη θα παίζει πάντα ρόλο στην κουλτούρα της ταξικής πάλης, από το Courbet έως και σήμερα. Όταν προκύψουν αυτές οι συνθήκες, με ψηφιακές καινοτομίες και συλλογικούς χώρους τέχνης όπως θέατρα, κινηματογραφικά στούντιο και συλλογές τέχνης, σκεφτείτε πόσο πιο προσιτή θα μπορούσε να γίνει η τέχνη είτε online είτε σε προσωπικό επίπεδο. Θα ήταν μια τέχνη που θα ανταμειβόταν όχι μέσω του αλγορίθμου μιας τεχνολογίας, των χρημάτων ή της προτίμησης της άρχουσας τάξης, αλλά από τη βούληση των απελευθερωμένων ανθρώπων.

*Το κείμενο δημοσιεύτηκε στο “Sydney Anarcho-Communists” Bulletin No 1, Αύγουστοες 2020. Απόδοση: Ούτε Θεός-Ούτε Αφέντης.

joker.jpg

This page has not been translated into 한국어 yet.

This page can be viewed in
English Italiano Deutsch
George Floyd: one death too many in the “land of the free”

Front page

Nice : la spirale de la terreur ne brisera pas nos solidarités

Περί κοινωνικής αναπαραγωγής

Comment arrête-t-on un coup d’État ?

How Do We Stop a Coup?

Η Δυστοπία ως εμπόρευμα

XVI Seminario Militante. Pensamiento anarquista latinoamericano

Σημειώσεις για την τηλεργασία

Posición frente al plebiscito, proceso constituyente y asamblea constituyente.

O ocaso da Escola de Defesa Sul americana, um fracasso planejado da integração regional em âmbito securitário

Ciriaco Duarte - Ο αναρχισμός στην Παραγουάη

Μνήμη David Graeber

“Cristofobia” ou a simples subserviência: o discurso de Bolsonaro na ONU

Η Αναρχική Κομμουνιστική Πολιτική Οικονομία

Solidariedade aos/às 51 antifascistas presos em Tessalônica, Grécia, em 16 de setembro de 2020.

Book Review: Unflattering Photos of Fascists

Aλληλεγγύη στους 51 αντιφασίστες της Θεσσαλονίκης

Balance movilización nacional del 21 de septiembre de 2020

Déclaration internationale de solidarité aux 51 antifascistes arrêté-es à Thessalonique, en Grèce, le 16 septembre 2020.

Η αναρχοκομμουνιστική οργάνωση Die Plattform

Book Review: 'For Workers' Power'

Solidarietà ai 51 antifascisti arrestati a Salonicco il 16/9/2020

Solidaridad con los/as 51 antifascistas que fueron arrestados en Tesalónica, Grecia el pasado 16 de septiembre de 2020.

International statement of solidarity with the 51 anti-fascists who were arrested in Thessaloniki, Greece, on 16/9/2020.

Αναρχισμός στην Οθωμανική Αυτοκρατορία

© 2005-2020 Anarkismo.net. Unless otherwise stated by the author, all content is free for non-commercial reuse, reprint, and rebroadcast, on the net and elsewhere. Opinions are those of the contributors and are not necessarily endorsed by Anarkismo.net. [ Disclaimer | Privacy ]