Κοινωνικός αποκλεισμός - κράτος και ψυχασθένεια

Ελλάδα / Τουρκία / Κύπρος | Διάφορα | Γνώμη / Ανάλυση Saturday April 15, 2006 13:21 by Γιώργος Κυριακού

Από την Αίγινα στον Εύοσμο, η οσμή απλώνεται παντο

Ένα χρήσιμο αρχείο για το κίνημα και τα δικαιώματα των ψυχασθενών. Επιμέλεια Γιώργος Κυριακού. Ελευθεριακό περιοδικό «Σχεδία στ’ ανοιχτά της Αίγινας». Θα δημοσιεύεται σε συνέχειες.

Το μικρό αρχείο αυτό σου προσφέρει ένα σχετικά δουλεμένο υλικό προκειμένου να ενημερωθείς για το ζήτημα του κοινωνικού αποκλεισμού των ψυχασθενών, μ’ αφορμή τα γεγονότα που προέκυψαν στην Αίγινα (φθινόπωρο 2003-καλοκαίρι 2004) ενάντια στην εγκατάσταση οικοτροφείου κοινωνικής επανένταξης της ΑΜΚ «Κλίμακα», μιας εταιρίας που έχει εντάξει στις δραστηριότητές της την κοινωνική επανένταξη, στο πλαίσιο του προγράμματος «Ψυχαργώ». Στην Αίγινα - η Πρωτοβουλία Πολιτών Αίγινας, η οποία έχει πλέον διαλυθεί - που εξέδιδε τη «Σχεδία», μαζί με άλλους συμπολίτες κινήθηκαν στην κατεύθυνση της υπεράσπισης των δικαιωμάτων των ψυχασθενών ανεξάρτητα από οικονομικά και πολιτικά συμφέροντα.

Όπως θα διαπιστώσεις είναι πιστή αντιγραφή των γεγονότων στον Εύοσμο Θεσσαλονίκης. Τα γεγονότα τα οποία έλαβαν χώρα στον Εύοσμο Θεσσαλονίκης μ’ αφορμή την εγκατάσταση δομής κοινωνικής επανένταξης του Ψυχιατρικού Νοσοκομείου Θεσσαλονίκης είναι γεγονότα τα οποία έχουν επαναληφθεί σε αρκετά μέρη της Ελλάδας. Είναι γεγονότα τα οποία δεν μπορούν να περιγραφούν με τη λέξη ρατσισμό, όχι μόνο διότι ο όρος δεν είναι δόκιμος, αλλά γιατί η σύνθεση των αιτιών τους που αγγίζει τόσο το κράτος και την όποια εξουσία όσο και την καλλιεργημένη αντίληψη τμήματος της κοινωνίας για το στίγμα, επιβάλει να αναζητήσουμε, μέσω της ανάλυσης, της κριτικής σκέψης και του αγώνα για μια κοινωνία χωρίς εξουσία και εκμετάλλευση, ένα άλλο τρόπο προσέγγισης των γεγονότων. Το στίγμα αφορά μια επίσης πολυσύνθετη διαδικασία στον χρόνο και στον κοινωνικό ιστό (γειτονιά, σχολείο, εργασία, κοινωνικοί χώροι, κλπ.). Το πρόβλημα είναι βαθύ.

Ο ψυχασθενής είναι ένας πονεμένος άνθρωπος που πρέπει να ζει αξιοπρεπώς τον πόνο του. Είναι επίσης σε ακόμα πιο χειρότερη θέση από τον πολιτικό κρατούμενο, ως κοινωνικός κρατούμενος, γιατί δεν μπορεί να καταλάβει για πιο λόγο τον έχουν έγκλειστο. Είναι γεγονός ακόμα ότι το πρόβλημα επιδεινώνεται διότι τους ψυχασθενείς δεν τους θέλουν στο σπίτι τους ή δεν μπορούν να αντιμετωπίσουν την ατυχία τους και η κοινωνική επανένταξη είναι ένα υποκατάστατο οικείου χώρου (ξενώνες, οικοτροφεία, προστατευόμενα διαμερίσματα κλπ.) Επίσης, ένα άλλο σημαντικό γεγονός είναι ότι η τρέλα με ή χωρίς εισαγωγικά μπορεί να χτυπήσει τον καθένα-μια μας (στο άμεσο μέλλον η ψυχική υγεία θεωρείται ότι θα είναι η δεύτερη αιτία θανάτου από την Παγκόσμιου Οργανισμού Υγείας).

Τέλος, αυτές οι κινητοποιήσεις, κρύβουν ένα άλλο γεγονός: ότι οι περισσότεροι από τους πρωτεργάτες έχουν έναν δικό τους άνθρωπο νυν ή πρώην έγκλειστο σε ψυχιατρείο…

Το ερώτημα είναι ευθύ. Πού βρίσκεται ο χώρος που διαδήλωσε στη Θεσσαλονίκη για μια άλλη κοινωνία το 2003; (Εκείνο τον καιρό μάλιστα ήταν σε αναβρασμό μια ανάλογη αντιδραστική κινητοποίηση ενάντια στην εγκατάσταση μονάδας παροχής μεθαδόνης (και η οποία αναλύεται σε παράρτημα του μικρού αυτού αρχείου). Δεν τον αγγίζει αυτή η αντιδραστική κινητοποίηση; Δεν τον αγγίζει η κρατική υποκρισία που με λογιστική ακρίβεια και περισσό τυχοδιωκτισμό επιχειρεί να μπαλώσει τρύπες, προκαλώντας τους καταπιεσμένους «υγιείς» και «τρελούς» να έχουν διαφορετικά συμφέροντα; Δεν τον συγκινεί το γεγονός ότι δικαιώματα των ψυχασθενών συνθλίβονται ανάμεσα στην κρατική γραφειοκρατία και στον κοινωνικό στιγματισμό απ’ την πλευρά των κατοίκων που κινητοποιούνται με τέτοιο επαίσχυντο τρόπο; Για να ξαναθυμηθούμε, επιτέλους, ότι: «φυλακές στρατός ψυχιατρεία – αυτή είναι η εξουσία»!

Σημαντικό υλικό για την υπόθεση της ψυχικής υγείας, γενικότερα μπορεί κανείς να βρει στο περιοδικό «Τετράδια Ψυχιατρικής», στην εφημερίδα του ΕΕΚ «Νέα Προοπτική», στην καταπληκτική μπροσούρα που εξέδωσε το στέκι Άνω-Κάτω Πατήσια, σε παλιά τεύχη του περιοδικού «Η ελευθερία είναι θεραπευτική» της Κίνησης για τα Δικαιώματα των Ψυχασθενών, καθώς σε άλλες πηγές που μου διαφεύγουν και οι οποίες στο άμεσο μέλλον πρέπει να γίνουν κτήμα ενός κινήματος για την υγεία, με όραμα, στόχους, διεκδικήσεις και προοπτικές για μια άλλη κοινωνία.

Το ζήτημα του οικοτροφείου στο Λιβάδι

(Ντοκουμέντο 1ο - Δημοσιευμένο στο περιοδικό «Σχεδία στ’ ανοιχτά της Αίγινας» τεύχος 3, 2003).

H άγνοια και η διασπορά ψευδών ειδήσεων, ήταν οι δυο καταλυτικές αιτίες για τη δημιουργία ενός αρνητικού κλίματος ενάντια στην εγκατάσταση του οικοτροφείου για την αποασυλοποίηση ατόμων με ψυχικές διαταραχές, στην περιοχή Λιβάδι. Μέλη της ομάδας των περίπου 90 κατοίκων, της γύρω περιοχής η οποία προτίθεται να αξιοποιήσει τουριστικά την περιοχή, όπως τουλάχιστον αναφέρει στην ανακοίνωσή της, χρησιμοποίησαν ψεύδη προκειμένου να μαζέψουν 1.500 περίπου υπογραφές ενάντια στην εγκατάσταση αυτή. Κρούοντας τον κώδωνα κινδύνου – στη βάση της άγνοιας – για την επικινδυνότητα των «τρελών» (καταστροφή περιουσιών, βιασμοί, ναρκωτικά κλπ.) κατάφεραν να δημιουργήσουν μια ισχυρή κίνηση με την ουσιαστική συνδρομή της παραπληροφόρησης στην οποία συνέβαλλε και ο εκδότης της εφημερίδας «Εβδομαδιαία» στις 21/9/2003.

Στην προσπάθεια μιας μικρής ομάδας στην οποία συμμετείχαμε προκειμένου να μαζευτούν υπογραφές συμπαράστασης στα άτομα με ψυχικές διαταραχές ανεξάρτητα από τα οικονομικά ή πολιτικά συμφέροντα του κράτους και των ιδιωτών, συναντήσαμε ένα κλίμα αρνητικό, αλλά και ένα φόβο από την μεριά των ανθρώπων που συμφωνούσαν με την εγκατάσταση, να εκδηλώσουν την υποστήριξή τους. Η συγκέντρωση έξω από το δημαρχείο, όπως και η άθλια συμπεριφορά μιας μικρής ομάδας που αντιμετώπισε την παρέμβασή μας με χουλιγκανικό τρόπο, με χυδαία σεξουαλικά υπονοούμενα, με απειλή χρήσης σωματικής βίας, καλυμμένοι πάντα πίσω από την ανωνυμία του πλήθους, όπως και των γνωστών τους αστυνομικών, συμπλήρωσαν μια φαρσοκωμωδία που ανάλογο τρόπο εκτυλίχθηκε στην αίθουσα συνεδριάσεων του Δημοτικού Συμβουλίου.

Ένα τέτοιο δημοτικό Συμβούλιο που, κατ’ αρχήν, στηρίχθηκε στην οικουμενική υποκρισία και στη σιωπηρή συναίνεση:

1. Πράγματι δεν υπήρχε ενημέρωση. Ποιοι όμως μιλούν για αυτό; Η δημοτική αρχή που αρνείται να καλέσει στις υποχρεωτικές από το νόμο «Καποδίστριας» συνελεύσεις τους κατοίκους της Αίγινας και των τοπικών διαμερισμάτων; Πρόεδροι τοπικών διαμερισμάτων που δεν έχουν συγκαλέσει ακόμα τοπικά συμβούλια; Σύμβουλοι που δεν το έχουν ακόμα καταγγείλει;

2. Αυτοί που τρόμαξαν – αν εξαιρέσουμε το σύμβουλο Σκίτσα – μπροστά στη «δύναμη» της εβδομαδιαίας φυλλάδας και δεν κατήγγειλαν το τεράστιο ψέμα ότι το Συμβούλιο είχε αποφανθεί για το οικοτροφείο από τον Ιούνιο;

3. Αυτοί που σκέπασαν (δημοτικοί σύμβουλοι και κάτοικοι που κινητοποιήθηκαν) με τις φωνές τους τη θαρρετή δήλωση του προέδρου της ΑΜΚ «Κλίμακα» Κυριάκου Κατσαδώρου, ότι οι αντιδράσεις απλώς είναι σαν «να βάζεις κάτω από το χαλί και να κρύβεις τα σκουπίδια σου»; Δηλαδή στην Αίγινα δεν υπάρχουν τόσες περιπτώσεις ανθρώπων που τους κρύβουν τα σπίτια τους; Το γεγονός ότι θα διέμεναν στο χώρο της πανσιόν πέντε Αιγινήτες, από το άσυλο του Δρομοκαϊτείου, ούτε αυτό τους έλεγε τίποτε;

4. Αυτοί που χρησιμοποίησαν μια πραγματική πιθανότητα εν όψει φιλελευθεροποίησης και εμπορευματοποίησης της υγείας να διακοπούν όλα αυτά τα προγράμματα βρίσκονται σε κάποιο κίνημα για τη διεκδίκηση της δωρεάν και δημόσιας υγείας; Όχι βέβαια, αλλά τροφοδοτήθηκαν με το επιχείρημα που δια στόματος ΔΑKA καταγγέλθηκε, και σωστά, η κυβερνητική πολιτική στο χώρο της υγείας, αλλά ούτε μια κουβέντα για το χυδαίο τρόπο με τον οποίο έγινε όλη αυτή η καμπάνια ενάντια στο «τρελάδικο».

5. Διέκοπτε ο πρόεδρος κατά το δοκούν, απαγόρευσε το λόγο στην εκπρόσωπο του Συλλόγου Ενεργών Πολιτών και προφανώς φρόντισε για την ελλιπή ενημέρωση αφού δεν έδωσε το δικαίωμα στον πρόεδρο της Κλίμακας να απαντήσει για τα όσα αγόρευε η δικηγόρος των γύρω από την πανσιόν κατοίκων, Μουρελάτου. Η δασκάλα που διαμαρτυρήθηκε για αυτό το λόγο αντιμετώπισε τα χυδαία σχόλια της ομάδας κρούσης που ήταν στημένη κάτω από το δημαρχείο. Στη λογοκρισία με έμμεσο τρό-πο συμμετείχε και μέρος των συγκεντρωμένων που αποδοκίμαζε με αλαλαγμούς τόσο τον πρόεδρο της ΑΜΚ «Κλίμακα», όσο και τον εκπρόσωπο των ιατρών του Κέντρου Υγείας Αίγινας Κώστα Κουζούπη, που θαρρετά υποστήριξε την εγκατάσταση του οικοτροφείου ή τον Αργύρη Τσουβαλάκη, ο οποίος πρότεινε την επίσκεψη σε ανάλογο οικοτροφείο που υπάρχει στην Κέρκυρα.

6. Στο Δημοτικό Συμβούλιο εκφράστηκε η μικροπολιτική. Κατ’ αρχήν, ανακοινώθηκε για την «ακαταλληλότητα του κτιρίου της πανσιόν Πέππας» ύστερα από επιτόπια πραγματογνωμοσύνη της Πολεοδομίας Πειραιά στις 23-Σεπτέμβρη και μια ημέρα πριν τη συνεδρίαση του Δημοτικού Συμβουλίου(!), χωρίς βέβαια αποδεικτικά έγγραφα για κάτι τέτοιο. Κι αν ακόμα είναι αλήθεια το γεγονός αυτό, πώς η Πολεοδομία έδωσε τη συγκατάθεσή της ώστε όλα τα απαραίτητα έγγραφα να είναι έτοιμα για την εγκατάσταση του οικοτροφείου; Η Δημοτική αρχή κάνει το ίδιο για όλα τα κτίρια της Αίγινας ή λειτούργησε επιλεκτικά; Άλλο ένα δείγμα μικροπολιτικής μαζί με τις προσωπικές διαμάχες νυν και πρώην δημοτικών αρχόντων καθώς και συμβούλων που έδιναν στην κυριολεξία παράσταση, το έδωσε επίσης η ομάδα των 4 (Χαρτοφύλακας, Πούντος, Καλαμάκης, Σκίτσας) που διαφοροποιήθηκαν από τη συναινετική πλειοψηφία κάνοντας φλερτ με τους τοπικούς Φορείς και την τοπική Εκκλησία και μιλώντας για την εγκατάσταση ανθρώπων με ...»νοηματική υστέρηση». Μπορεί ο καθένας να βγάλει τα συμπεράσματά του για το ποιος στερείται νοήματος...

Οι ανθρώπινες αξίες και αξία της γης

Οι ενστάσεις των κατοίκων με την πιθανότητα να μειωθεί η αξία της γης που κατέχουν (ο δημοτικός σύμβουλος και κτηματίας όπως ο ίδιος δήλωσε, Χρ. Λαμπαδάριος την υπολόγισε στο 1/3) ήρθε σε ευθεία ρήξη με τις πανανθρώπινες αξίες της καλοσύνης, της αγάπης, της μοιρασιάς, της αλληλοαποδοχής. Η βιασύνη να πουληθούν αγροτεμάχια με φιστικιές, να χτιστούν σπίτια παραθεριστικά και ίσως κάποια δωμάτια ή ξενοδοχεία, προφανώς ανταποκρίνεται στην αναγγελλόμενη εφαρμογή των Ζωνών Οικιστικού Ελέγχου για την οποία γίνεται λόγος τον τελευταίο καιρό στην Αίγινα (εκδήλωση του περιοδικού «Αιγιναία» στις 25/8/03 και η κλιμάκωση για παρεμβάσεις των τοπικών φορέων στο συγκεκριμένο ζήτημα). Όταν απειλείται η επέκταση των περιουσιών μέσω της μείωσης της αξίας της γης από την κακή φήμη που θα πάρει όπως λένε εξ’ αιτίας του οικοτροφείου, όταν θα μπουν όρια στη δόμηση, σε ένα νησί που μεγάλο μέρος της οικονομίας του εξαρτάται από την πώληση της γης, τότε τα αντανακλαστικά ενεργοποιούνται ενάντια σε κάθε τι που φαίνεται ότι θα «ρίξει» την αξία της. Το κατά πόσο αμφίβολο είναι το γεγονός ότι οι κάτοικοι διατείνονται για το «παραδοσιακό» του «ως άνω οικισμού» ή για το κατά πόσο μπορεί πραγματικά να αναπτυχθεί τουριστικά η περιοχή και συνολικά η οικονομία του νησιού της Αίγινας με την πώληση γης και την οικοδόμηση, δεν εμπόδισε στην ανάπτυξη αυτής της κίνησης ενάντια στην εγκατάσταση του οικοτροφείου. Ανεξάρτητα όμως από τα στοιχεία, τα οποία αποτελούν και σενάρια που επεξεργάζονται τα κρατικά επιτελεία όπως και η ιδιωτική οικονομία στη βάση της κερδοσκοπίας, στην τοπική μας κοινωνία τέθηκε ένα τεράστιο ηθικό δίλημμα: Τα κέρδη ή ο άνθρωπος;